افراد وجود داشته است و شايد تا دو سه قرن بعد از فتح ايران هم نگهدارى مىشده است ، ولى بعد از فتح ايران و اسلام ايرانيان و رواج خط عربى و فراموش شدن خط پهلوى كه آن كتابها به آن خط بوده است ، آن كتابها براى اكثريت قريب به اتفاق مردم بلااستفاده بوده و تدريجاً از بين رفته است . اما اينكه كتابخانه يا كتابخانه‌هايى بوده و تأسيسات علمى وجود داشته است و اعراب فاتح هنگام فتح ايران آنها را به عمد از بين برده باشند افسانه‌اى بيش نيست . ابراهيم پورداود كه درجهء حسن نيتش روشن است و به قول مرحوم قزوينى با عرب و هرچه از ناحيهء عرب است « دشمن » است ، دست و پا كرده از گوشه و كنار تاريخ قرائنى بيابد و آن قرائن را كه حتى نام قرينه نمىتوان روى آنها گذاشت ( احياناً با تحريف در نقل ) به عنوان « دليل » بر كتابسوزى اعراب فاتح در ايران و بر باد دادن تأسيسات علمى به كار ببرد . بعد از او و تحت تأثير او افرادى كه لااقل از بعضى از آنها انتظار نمىرود كه تحت تأثير اين موهوم قرار گيرند از او پيروى كرده‌اند . مرحوم دكتر معين از آن جمله است « 1 » . مرحوم دكتر معين در كتاب مزديسنا و ادب پارسى آنجا كه نتايج حملهء عرب به ايران را ذكر مىكند متعرض اين مطلب شده و بيشتر آنچه آورده از پورداود است . آنچه به عنوان دليل ذكر كرده عبارت است از : « 1 . سرجان ملكم انگليسى در تاريخش اين قضيه را ذكر كرده است . 2 . در جاهليت عرب مقارن ظهور اسلام مردم بىسواد و امّى بودند . مطابق نقل واقدى ، در مكه مقارن بعثت حضرت رسول فقط 17 تن از قريش باسواد بودند . آخرين شاعر بدوى عرب « ذوالرمة » باسواد بودن خود را پنهان مىكرد و مىگفت قدرت نوشتن در ميان ما بىادبى شمرده مىشود « 2 » 3 . جاحظ در كتاب البيان والتبيين نقل كرده كه روزى يكى از امراى قبيلهء قريش كودكى را ديد كه به مطالعهء كتاب سيبويه مشغول است . فرياد برآورد كه « شرم بر تو باد ! اين شغل آموزگاران و گدايان است » . در آن روزگار آموزگارى يعنى تعليم اطفال در ميان عرب بسيار خوار بود زيرا حقوق

--> ( 1 ) . مرحوم دكتر معين هنگامى كه كتاب خدمات متقابل تأليف مىشد ( 1349 ) به حال سكته و در قيد حيات بود و اكنون كه اين فصل يعنى فصل « كتابسوزى » الحاق مىشود ( 1357 ) 7 سال است كه درگذشته است ، غفراللَّه له . ( 2 ) . نقل از تجليات ايرانى ، ص 36 و 37 .